Groene stad

#hittestress

Klimaatadaptatie; dure Velsense bouwlocatie nieuw hitte-eiland?

5 januari 2021

Géén ruimte voor klimaatadaptatie

Dat ruimte maken voor klimaatadaptatie niet vanzelfsprekend is blijkt ook in de gemeente Velsen. Op de projectlocatie Blekersduin in Santpoort-Zuid gloort een nieuw stuk sterk versteende woonomgeving en een dito winkelgebied: 14 peperdure geschakelde twee-onder-een kapvilla’s, een nieuwe DekaMarkt en een appartementencomplex. Er was klaarblijkelijk geen ruimte voor openbaar groen.

Nieuw hitte-eiland

Gevolg is een nieuw hitte-eiland als de temperatuur opnieuw langdurig boven de 25 graden komt. De bewoners van het appartementencomplex zullen bij hete zomers als gebakken vogeltjes van hun balkonnetjes vallen. Terwijl er een ruime ondergrondse parkeergarage aanwezig is, wordt alle nieuwbouw ook nog rijk geflankeerd met parkeerplaatsen. De parkeerplaatsen voor het appartementencomplex functioneren als een bakoven op hete zomerdagen. De ruimte wordt namelijk aan twee kanten begrensd met steen; van de appartementen aan de ene zijde en die van de supermarkt aan de andere zijde. Het plein voor de DekaMarkt is al evenzeer een steenvlakte zonder een sprietje groen en ook de luxe villa’s zullen het moeten doen met het eigen particuliere groen.

Alternatieven voor lelijke steenmassa

Al met al een lelijke steenmassa middenin lommerrijk groen Santpoort-Zuid en Bloemendaal-Noord. Het is onbegrijpelijk dat, met alle kennis die er is over klimaatadaptatie, ook bij ambtelijk Velsen, het gemeentebestuur bij de planontwikkeling kennelijk niet in staat is geweest om met de projectontwikkelaar harde afspraken te maken over een echt leefbare wijk met veel groen. Flinke bomen en met groen bedekte parkeerplaatsen en een groen dak op de supermarkt hadden al een dempend effect kunnen hebben op de hitte die nu eenmaal ontstaat in een versteende omgeving. Om nog niet te spreken van de waterafvoer; de duinrel is naar de zijkant van het plangebied geduwd!

Groennorm!

Het goede nieuws is, dat er inmiddels door de raad van gemeente Velsen in 2019 een nieuw groenstructuurplan werd vastgesteld met een groennorm van 15 procent openbaar groen in elk nieuw te ontwikkelen gebied. In hoeverre de nieuwe groennorm mag concurreren met de parkeernorm is de vraag. Op Blekersduin heeft het groen in elk geval duidelijk verloren van het parkeren maar toen dat werd gepland, rond 2015, was er nog geen groennorm…….. Het zou mooi geweest zijn als iets van het voortschrijdende inzicht dat toen al bestond alsnog in de plannen was verwerkt. En ook de projectontwikkelaar had zijn verantwoordelijkheid kunnen nemen.

www.waardevolgroen.nl

Populieren en wilgen langs de snelweg vogelvrij?

6 december 2020

Plotselinge kap van 84 bomen!

Het was in de zomer van 2018 dat het grootste deel van de populierenhaag, bestaande uit circa 20 meter hoge Grauwe Abelen, langs de N22 bij Beverwijk het loodje legde. Opeens gaapte er een lelijk groot gat in de groensingel. De bomen waren een mooie afscheiding van de snelweg en een bijna cultuurhistorisch fenomeen. Een groot verlies. Bovendien waren de bomen van nut als luchtfilter voor het fijnstof van het wegverkeer voor de nabij gelegen flats en kantoorgebouwen.

WOB-verzoek: waarom die kap?

Na herhaald aandringen en het indienen van een WOB-verzoek bij Rijkswaterstaat, kwam er informatie los en werd duidelijk dat de scheefstand van de bomen de oorzaak van de kap was.  Gevolg was dat 84 statige hoge populieren uit het zicht verdwenen. Uit een boomveiligheidscontrole was gebleken dat iets meer dan de helft van de gekapte bomen (in totaal 46) inderdaad gevaarlijk scheef stond, in die zin dat er op (korte) termijn risico op omvallen bestond. Het besluit tot kap was zonder mogelijkheid tot inspraak en zonder de plicht tot herplant!

Art. 4.1 Wet natuurbescherming: kap zonder inspraak of herplantplicht

Dit is op grond van artikel 4.1 sub f van de Wet natuurbescherming. Er geldt dan geen wettelijke meld- of herplantplicht voor de kap van de bomen. In de Memorie van Toelichting bij de Wet natuurbescherming (Kamerstukken II 2011-12, 33348, nr. 3, p. 277) staat het volgende: “Verder zijn enkele categorieën van houtopstanden in dit wetsvoorstel uitgezonderd van het beschermingsregime omdat de bescherming van die categorieën te weinig zou bijdragen aan het behoud van het bosareaal in Nederland om een beperking van het eigendomsrecht te rechtvaardigen. Het gaat hier om houtopstanden van beperkte omvang, te weten houtopstanden op erven en in tuinen (onderdeel b) en populieren en wilgen langs wegen, waterwegen en landbouwgronden (onderdeel f).” De uitzondering gold vroeger ook al onder de Boswet.

Goed nieuws: Rijkswaterstaat herplant met inheemse boomsoorten

Er komt toch herplant van bomen. De keuze valt op inheemse boomsoorten. Er komen gewone esdoorns (Acer pseudoplantanus) in plaats van de Grauwe Abelen die er eerst stonden. En, inderdaad, dit in het kader van het verhogen van biodiversiteit. Mijn verzoek aan Rijkswaterstaat is om in contact te treden met belanghebbenden en omwonenden om te kijken hoe tot een zo optimaal mogelijke herplant te komen. Want alhoewel het gebied niet toegankelijk is voor het publiek, het is wel duidelijk zichtbaar vanuit Beverwijk.

Heimanshof

Schiphollucht - www.waardevolgroen.nl

De meevallers van luchtvaartkrimp op Schiphol

15 januari 2020

Een krimp van Schiphol, in plaats van de geplande groei, levert pas echt een bijdrage aan het klimaatbeleid. Voor de luchtvaart geldt immers eerst verduurzamen en dan pas weer groeien gezien de grote CO2-emissies van ook huidige nieuwe vliegtuigen. Echter de sector wil nu met groei verduurzamen, terwijl die verduurzaming hoogstwaarschijnlijk niet of nauwelijks zoden aan de dijk zet. Bijvoorbeeld elektrificatie is pas over 10 jaar een serieuze optie voor de kleine zakelijke luchtvaart tot 19 passagiers (ivm veiligheid) op de middellange afstand. Overigens willen we die mensen op die afstand juist de trein in hebben. Ook de bijdrage van bijmengen met biobrandstoffen blijft nog heel beperkt.

De economische gevolgen van krimp van Schiphol, zoals verlies van werkgelegenheid, kunnen reuze meevallen, is gebleken uit recent onderzoek. En er zijn ook meevallers voor het klimaatbeleid – door minder CO2-uitstoot – en voor hinderbeperking en ruimte voor woningbouw! Krimpen hoeft niet van vandaag op morgen maar kan geleidelijk plaatsvinden. Dr. Paul Peeters toont aan in zijn proefschrift “Tourism impact on climate change and its mitigation challenges” dat de reissector een krimp van luchtvaart goed kan opvangen. Mensen gaan dan alternatieven kiezen voor hun vliegvakantie. Krimp heeft ook voordelen voor de hinderbeperking en slaapverstoring. Het schrappen van 32.000 nachtvluchten, want dat is een breed gedragen wens, kan daaronder vallen. Een zegen voor al die tienduizenden mensen die nu regelmatig wakker liggen en stress ervaren, met dus ook minder ziekteverzuim en een daling van ziektekosten tot gevolg! Tot slot, minder luchtvaart betekent ook meer ruimte voor woningbouw rond Schiphol. Allemaal economisch voordeel.


Groene inrichting geluiddemper? - www.waardevolgroen.nl

Slimme en gezonde stad: groene inrichting als geluidsdemper en luchtfilter

1 februari 2019

Een groene inrichting van de openbare ruimte kan bijdragen aan de verbetering van het leefklimaat. Bijvoorbeeld grasvelden hebben een aanzienlijk dempend effect op het verkeersgeluid. Bomen houden verkeerslawaai niet tegen, maar het geruis van bladeren kan wel bijdragen aan een betere beleving van de omgeving en bomen zuiveren bovendien de lucht. Omgevingsgeluid blijkt overigens beter geaccepteerd te worden als omwonenden en gebruikers van de openbare ruimte betrokken worden bij de planvorming van de inrichting. Belangrijke kanttekening hierbij is dat een goed heringerichte openbare ruimte (met meer groen!) geen excuus mag zijn om ongezonde situaties alsnog geaccepteerd te krijgen. In die situaties zijn verdergaande en meestal brongerichte maatregelen nodig, maar als die niet mogelijk zijn is zelfs sanering (afbreken van huizen) een optie.

Gezonde stad zonder nieuwe normen

Het programma ‘Slimme en Gezonde Stad’ gaf handzame tips voor een groene inrichting: www.slimmeengezondestad.nl. Het in 2018 afgesloten programma van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wilde dat ‘slim’ en ‘gezond’ de uitgangspunten zouden worden voor het ontwikkelen van de stad van de toekomst. Slim staat voor het bedenken en nemen van maatregelen om de leefkwaliteit in steden te verbeteren, waarbij gebruik gemaakt wordt van vernieuwende kennis over luchtkwaliteit (o.a. fijn stof), geluid, verkeer en vervoer en instrumenten. Want het uiteindelijke doel is een gezonde stad, zonder dat sprake is van nieuwe normen. Het programma ‘slim’ en ‘gezond’ leverde tussen 2015 en 2018 diverse studies op en vele praktijkoefeningen in de zes pilotsteden. De bevindingen van de deelnemers wijzen er op dat de slimme en gezonde stad enkel kan ontstaan door een integrale aanpak, waarbij een actieve houding en betrokkenheid van alle belanghebbenden van groot belang is.

Vergroening

Het opstellen van de Omgevingsvisie met publieksparticipatie lijkt een mooie gelegenheid om de integrale aanpak vorm te geven. En ook om situaties te herkennen en te bezien hoe vergroening kan bijdragen aan de ontwikkelperspectieven in de bebouwde kom en waar de grenzen liggen.


Bomenkap voor infrastructuur - www.waardevolgroen.nl

Randstad schoner en duurzamer door stoppen met groeien

15 september 2019

RTL-nieuws had vorige week een nieuwsitem dat naar mijn mening geen nieuws is, namelijk dat de Randstad tot de vuilste gebieden van Europa behoort: www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/4838361/kaart-lucht-vies-herrie-geluid-lawaai- gezondheid-gezond-ongezond-smerig-rivm. RTL meldde:

“Tien- tot vijftienduizend Nederlanders overlijden jaarlijks aan de gevolgen van vieze lucht en herrie. Vooral rond Schiphol en Amsterdam zijn de gezondheidsrisico’s hoog, blijkt uit gegevens van het RIVM. Experts roepen op tot radicale maatregelen. ‘Ik zou wonen in Amsterdam zeker niet aanraden’.”

Maar dat geldt natuurlijk ook voor andere grote en minder grote steden in de Randstad. Zelfs mijn eigen woonplek in Bloemendaal, tegen de duinen, komt niet verder dan een matige gemiddelde score van 5,5. Met onze zeer hoge bevolkingsdichtheid en economische activiteit met veel verkeersbewegingen en nabijgelegen industrie mag dit toch nauwelijks verbazing wekken.

1 miljoen extra woningen

Nauwkeurige analyse van de kaart leert dat er lokaal grote verschillen kunnen zijn. Echter pas buiten de Randstad is sprake van grote aaneengesloten gebieden die echt boven het gemiddelde scoren. Experts bepleiten radicale maatregelen en focus op gezondheid in plaats van groei. Die zijn niet te verwachten, want ze lijken strijdig met alleen al bouwplannen voor 1 miljoen extra woningen in de Randstad!

Vergroening

Van ongerustheid bij politiek en bevolking is vooralsnog geen sprake. Ook in de Randstad zijn mensen over het algemeen tevreden tot zeer tevreden over hun eigen leefomgeving. Zelfs als die zich in zwaar belaste gebieden voor geluid, lucht en lichtverontreiniging bevinden! Wel zorgt de nabijheid van groen in de omgeving voor een nog hogere waardering van de leefomgeving. De vieze lucht- en herriekaart leert dat groen vaak tot betere scores leidt voor gezondheid, maar lang niet altijd tot een positieve score. Vergroening van de stedelijke omgeving is daarom één van de te nemen maatregelen en die ook kan rekenen op brede maatschappelijke steun. Vergroening is een belangrijk thema in de structuurvisie Randstad 2040 en in het onlangs uitgebrachte document over de ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam.

Grenzen aan de groei

De vraag is hoe al dat groen te financieren en ruimte te geven tussen al die andere ruimteclaims. Mijn insteek is: grenzen aan de groei stellen. Dat zal pas echt bijdragen aan een gezondere bevolking in de Randstad en duurzame ontwikkeling.


Sponge City - www.waardevolgroen.nl

Sponge city in Nederland

1 december 2018

Het concept van “sponge city” wordt wereldwijd toegepast. Steeds meer steden zien het belang van klimaatbestendig inrichten, waarbij wateroverlast en perioden van droogte worden tegengegaan.

Opvang, hergebruik en afvoer

De strategie komt veelal op hetzelfde neer: water vasthouden, zo snel mogelijk bergen en gecontroleerd afvoeren. Opslag in regentonnen, grote bassins en heliofytenfilters kunnen bijdragen aan slim hergebruik van grijswater. Zo wordt de stad als een spons die een teveel aan water opvangt en later weer afvoert en hergebruikt.

Groene oase

De ruimte in de stad is beperkt en groen in de stad zorgt ook voor extra onderhoud en beheerskosten. In gemeente Culemborg is in de wijk Lanxmeer geëxperimenteerd vanuit de gedachte wonen, werken en recreëren te combineren. Inmiddels is de wijk internationaal bekend. Om enkele markante aspecten te noemen:

Bij de inrichting is aangesloten op de oorspronkelijke structuur van het landschap. Zo is een oude rivierarm in ere hersteld als opvangmogelijkheid voor water.
Tuinen bij huizen zijn beperkt van omvang maar sluiten wel aan op gezamenlijk te beheren mandelig gebied. Wadi’s zijn speelplekken voor kinderen na hevige regenval. Hierdoor is een groene oase ontstaan waar ruimte is voor creatieve ideeën zoals moestuinen, kinderspeelplaatsen, leuke picknickplaatsen etc.

Het leuke is dat deze groene elementen meeveranderen met de wensen van de bewoners. Van een statische openbare ruimte is dus geen sprake!

Verdienmogelijkheden

Hoe nu te komen tot opschaling? Dit blijft natuurlijk maatwerk:

Het vergt een gezamenlijke aanpak van uiteenlopende partijen. Een procesaanpak van onderaf is onontbeerlijk, eveneens de helpende hand van de gemeente, het waterschap etc.
Bij herontwikkeling van gebieden lonken verdienmodellen, zoals verlaging van beheerskosten voor de gemeente en het waterschap. Dit gaat verder dan alleen het waterbeheer: denk aan betere gezondheid van inwoners, grotere sociale samenhang in de wijk, etc.

Het is de uitdaging bij de gebiedsontwikkeling naar voren te halen welke verdienmogelijkheden er zijn en welke daarvan op korte en langere termijn de potentie van klinkende munt hebben.


Zomer - www.waardevolgroen.nl

Groen en natuur in en om de stad

1 mei 2017

Het realiseren van groen en natuur in en rond de steden kan rekenen op veel steun, maar komt nog niet echt van de grond.

Bouwopgave

Groen en natuur betekenen waardevermeerdering van vastgoed en zijn goed voor de gezondheid en leefbaarheid. In de crisistijd vanaf 2008 waren er initiatieven om braakliggende terreinen te benutten voor stadslandbouw. Zoals in Delft het programma “Gebruik de lege ruimte”. Elders, zoals in Zaanstad, zijn “tiny forests”aangeplant. Dergelijke initiatieven lijken nu steeds minder kans te maken. De grondprijzen stijgen weer. De insteek is nu eerder onze steden te verdichten om daarmee het buitengebied te sparen. De bouwopgave is gigantisch groot; in de noordvleugel van de randstad alleen al 250.000 woningen.

Groen vroeg inbrengen

Waar liggen de kansen? Binnen de stadsgrenzen liggen die bij de herontwikkeling van kantoor- en bedrijfsgebieden. Zo wordt het oude waterrijke bedrijfsterrein de Achtersluispolder in Zaanstad omgevormd tot een stadswijk. Daar liggen unieke kansen voor natte natuur met veel groen en mogelijkheden voor recreatie. Het zal daar de kunst zijn “groen” vroeg in te brengen in het planproces.
De biodiversiteit van de stedelijke natuur is gebaat met aantakking aan een robuust netwerk van natuur buiten de stad. De gezondheid van de mens en een veerkrachtige natuur zijn daarbij zeer gebaat. Het landelijk gebied bevat nu veel steriel groen (Engels Raaigras). De uitdaging is multifunctioneel groen met waarde voor natuur, recreatie en sport. Een mooi voorbeeld is het plan voor een groen netwerk in het Noordzeekanaalgebied.

Burgersteun koppelen aan financiering

Verdere verdichting is dus niet wenselijk als daarmee het groen en de kansen voor natuur en groen in en rond de steden verdwijnen. Hoe nu de kansen voor meer natuur in en om de stad te verzilveren? Bijvoorbeeld door burgersteun en initiatieven te koppelen aan financieringsmogelijkheden uit de private, particuliere en publieke sectoren. Meer informatie: hans@waardevolgroen.nl.


Natuurtuin opknappen - www.waardevolgroen.nl

Ervaringen met burgerparticipatie bij stadsparkvernieuwing

15 februari 2018

Burgerparticipatie is in trek. Mondige burgers willen invloed, véél invloed. En zo kreeg ik de opdracht om voor gemeente Rijswijk aan de slag te gaan met burgerparticipatie bij de vernieuwing van het Wilhelminapark.

Inheemse flora

In een andere blog maak ik melding van de succesvolle start met het opschonen van de natuurtuin. Een groep enthousiaste vrijwilligers uit de omgeving greep de kans met beide handen om het initiatief van de gemeente te ondersteunen. In een half jaar tijd is de wildgroei uit de tuin en is daar weer volop kans voor inheemse flora om een plekje te vinden.

Schakelen

Er is veel meer te doen in het park. Burgerparticipatie houdt in: meedenken én meedoen, vanaf het begin. Dat betekent voor een gemeentelijke organisatie veelvuldig schakelen tussen project en proces; veel meer dus dan een rol voor burgers in een klankbordgroep.

De ervaringen hebben geleerd:

  • Burgers maken zich vaak druk om heel andere dingen dan de gemeente. Zoals: deugdelijke speeltoestellen, een opgeruimde buitenruimte, handhavend optreden tegen ongeoorloofd autoverkeer etc.
  • Burgers willen snel resultaat zien, juist m.b.t. die zaken die men belangrijk vindt.
  • Burgers verwachten dat de gemeente de leiding houdt. Duidelijkheid over wat wel en niet kan is belangrijk.
  • Ambtenaren blijken moeite te hebben om het initiatief uit handen te geven aan burgers. Een veelgebruikt argument is dat actieve burgers niet representatief zijn voor wat er leeft bij de bevolking……

Snel initiatief

Gaandeweg bleek:

  • dat er veel aandacht moest komen voor beheer en onderhoud;
  • dat met kleine ingrepen al veel winst te boeken was;
  • dat het een goede keuze was om snel het initiatief te nemen tot een gezamenlijk gedragen en kansrijk project. De natuurtuin is daarvan een mooi voorbeeld.

Quick wins

Samengevat: begin gewoon en zie wat er gebeurt. Kleine stappen verdienen de voorkeur, omdat dan alle kans is om tussentijds bij te sturen. Benut kansen die zich voordoen. Daarbij denk ik bijvoorbeeld aan “quick wins” die onomstreden zijn en waarmee veel goodwill wordt gecreëerd, zoals het herstellen van kapot straatmeubilair. Of kansen die ontstaan door uitvoering van werken die moéten plaatsvinden, zoals het verleggen van een gasleiding.

Vanuit de dynamiek die daarna ontstaat kan aan parkvernieuwing worden gewerkt waaraan echt behoefte is. Het succes van de natuurtuin is daartoe in elk geval een eerste heel mooie stap!