Cranberries in de Krimpenerwaard

Klimaatteelt met Cranberry’s

16 januari 2024
Cranberryteelt op veengrond

Cranberryteelt op veengrond. Flinke opbrengsten van een heel gezond product op arme grond zonder toevoeging van mest of chemische bestrijdingsmiddelen. Het “geheim” zit hem in het vasthouden van het water; de nieuwe veenvorming bindt ook nog eens veel C02. Goed voor de klimaatbestendigheid en het vastleggen van broeikasgassen. Om nog niet te spreken van de toegenomen biodiversiteit. Dit is een drastische wijziging van het beheer van de afgelopen 600 jaar om het veen te ontwateren. Welk ei van Columbus is hier gevonden en heeft het toekomstperspectief?

Zompige veengrond

Het voelt winters aan op 1 december in de Krimpenerwaard. Agrariër en ondernemer Bart Crouwers opent voor ons het hek van een van zijn percelen van Cranberry Company. We zakken direct met onze bergschoenen weg in het zompige land. Het smakkende geluid van ons voetstappen in het water klinkt als muziek in de oren; hier gebeurt iets speciaals.

Bart Crouwers vertelt: “het starten van de cranberryteelt vergt de nodige kennis, voorbereiding en ook doorzettingsvermogen”. Eind 2016 begint hij, samen met compagnon Gerard Harleman aan een combinatie van natuurontwikkeling en cranberryteelt op tien velden, in totaal 19 hectaren groot. Als start voor de aanplant van de Cranberryplanten haalt hij op zeven percelen eerst de voedselrijke toplaag van het land. De eerste jaren groeien er veel pionierskruiden als akkerdistel en ridderzuring. Het gras groeit nog snel. Naarmate de verzuring vordert krijgen de cranberryplanten het meer naar hun zin. De concurrerende vegetatie wordt minder vitaal of verdwijnt. Egelboterbloem en andere vegetatie die, net als de cranberryplanten, gedijt in een zure en vochtige bodem komen tot ontwikkeling maar worden niet dominant. Op sommige plaatsen is het pH nu zelfs onder de vier. Dat is nog weer gunstiger voor de Cranberries.

Voor de velden is een eigen waterpeil gerealiseerd. Het waterbeheer richt zich op het zoveel mogelijk vasthouden van regenwater. De grond is langzaamaan hoger komen te liggen. Bij eenzelfde waterpeil stond het land eerst onder water en nu niet meer. De sponswerking van het veen werkt optimaal. De grondwaterspiegel is in de winter bol en in de zomer hol. Dat komt door de toegenomen verdamping in de zomer en de verder afgelegen ligging van de grond van de naastgelegen watergang.

Geen bestrijdingsmiddelen of bemesting

Op onze wandeling over het perceel kijken we nog eens rond. De hoge waterstand, het voedselarme milieu en de afwezigheid van chemische bestrijdingsmiddelen faciliteert de biodiversiteit. We zien een gevarieerde plantengroei. Cranberries zijn strikt gesproken niet inheems, de nauw verwante Rode Bosbes (Vaccinium vitis-idea) is dat wel. De teelt biedt ruimte voor de ontwikkeling van de oorspronkelijke veenweidebiotoop. Ecologen determineren wel 160 plantensoorten in het gebied. Het insectenleven neemt toe. Mede daardoor is het een aantrekkelijke broedplaats voor weidevogels. De hoge cranberrystruiken bieden schuilmogelijkheden voor jonge vogels.

Vermindering CO2-uitstoot

Omdat de veenbodem permanent vochtig blijft, is de veenoxidatie veel en veel minder en dus ook de CO2-uitstoot minstens 50% gereduceerd. De berekende reductie is zo’n 6 ton CO2 per ha. Het effect van het gewijzigde beheer ten opzichte van ontwatering gaat dus snel. De planten binden voor hun groei het kooldioxide uit de lucht. Zolang de bodem vochtig blijft, blijft ook de CO2 in het organisch plantmateriaal zitten. De kleine hoeveelheid methaan die ontsnapt aan het herbevochtigd veen staat niet in verhouding tot de gebonden CO2.

Bedrijfseconomische perspectieven

Bedrijfseconomisch lijken er goede perspectieven voor de teelt. De vraag naar lokaal en biologisch geteelde bessen is groot, en de prijs is goed zegt Crouwers. De investeringen liggen vooral in de beginfase met het geschikt maken van het land voor de teelt. De investeringen in kapitaalgoederen zijn beperkt. Het hoge waterpeil staat gebruik van zware landbouwmachines niet toe. Bij een wat lager waterpeil in het voorjaar is gebruik van een bosmaaier mogelijk voor het bestrijden van overmatige groei van pitrus en andere storingsoorten. Gedurende het groeiseizoen gebeurt dit handmatig. De eerste jaren zijn de inkomsten gering. Met eigen kapitaal compenseerde Cranberry Company het gebrek aan inkomsten. Zodra de zuurgraad van de bodem beneden de pH van 5 komt, gaan de cranberrystruiken beter groeien en neemt de productie toe. Nadat Crouwers en Harleman in 2022 van 2 hectare al 1,2 ton bessen konden oogsten, waren het er in 2023 al twee ton. De prognose voor 2024 is vier ton. In de tussentijd beginnen al de inkomsten uit CO2-credits. Het inzetten van vrijwilligers voor de oogst roept de vraag op wat het netto-bedrijfsresultaat is met betaalde krachten. Het plan is dat uiteindelijk – als de velden goed zijn ontwikkeld – bijna alles machinaal kan worden geoogst

Aanzienlijke klimaatwinst

Er is aanzienlijke klimaatwinst te boeken met het verhogen van de waterstand in veenweidegebieden. Eenmaal thuis, warm achter de computer, ga ik het eens na. Nederland heeft ongeveer 290.000 hectare aan veenweidegebied (ongeveer twee keer de provincie Utrecht). Hiervan is 223.000 hectare voor landbouw. Door oxidatie van het veen bij een lage grondwaterstand gaat daar jaarlijks ongeveer 2000 hectare vanaf. Kwakkernaat et.al (2010) becijferde dat de jaarlijkse CO2-emissie van veengronden gelijk staat aan ongeveer 2 miljoen auto’s. Inmiddels zijn veel initiatieven in gang gezet om de bodemdaling in het veenweidegebied te stoppen en daarmee dus ook de oxidatie en CO2-emissie. Het veenweideninnovatiecentrum helpt met het ontwikkelen van allerlei initiatieven. Te denken valt aan vezelteelt, het verstoppen van het veen onder een nieuwe laag grond, vee houden op hoog water etc. Mij lijkt de teelt van Cranberries wel een van de meest klimaatvriendelijke keuzes met toekomstperspectief.


Bezoekers lazen ook dit:
MeerBomen.Nu

MeerBomen.Nu: bijna twee miljoen bomen de grond in!

14 februari 2024 Meer bomen…
www.waardevolgroen.nl

Circulariteit; hoe krijgen we de cirkel rond?

Circulaire economie 15 november 2023…
www.waardevolgroen.nl

Ark van duurzaamheid

Zorg voor mensen 16 november…